Początki rolnictwa

Przejście od myśliwskiego trybu życia w mezolicie do rolniczego w epoce neolitu dokonywało się stopniowo. Roz­poczęło się ono w południowo-zachodniej Azji około 9000 lat temu. Ante­natów jęczmienia i pszenicy, owiec, kóz, bydła i świń znaleźć można wokół pustyń Anatolii, Iraku i Jordanii. Do Europy Zachodniej i na Wyspy Brytyjskie zmiany dotarły dopiero około 5000 lat temu (3000 p.n.e.) w postaci ?kultury Windmill Hill” (od nazwy miejscowości w płd.-zach. Anglii, gdzie odkryto neolityczną osadę). Poprzez Azję kultura rolnicza dotarła z czasem do Chin. We wschodniej Afryce pojawiła się 3000 lat temu, a w południowej ? 1000 lat później. Dopiero obecnie dokonuje się zmiana trybu życia pozostałych grup myśliwych, rybaków i zbieraczy w Arktyce, w Australii oraz wśród Buszmenów, Pigmejów i szczepów Bantu w Afryce. W Ameryce neolit pojawił się prawdopodobnie nieza­leżnie od reszty świata.

Zaczątkiem procesu mogła być specjalizacja późnopaleolitycznych myśliwych, bowiem niektóre ich grupy współżyły z określonymi gatun­kami łownymi niemal w symbiozie (Clark, 1969). Na przykład Magdaleńczycy z późnego okresu tej kultury, których szczątki znaleziono w Petersfels w południowych Niemczech, odżywiali się mięsem, które w czte­rech piątych pochodziło z reniferów. Prawdopodobnie takie hordy za­niknęły, gdy rozrosły się lasy, a ludzie przeszli na bardziej urozmaiconą gospodarkę, która stopniowo ewoluowała ku życiu osiadłemu. Wykopa­liska z Mureybit w Syrii świadczą o tym, że już 9000 lat temu ludzie żęli dziki jęczmień, a przy tym także polowali na dzikie bydło i gazele.

Przejście dokonywało się oczywiście w rozmaitych okresach i oko­licach na różne sposoby. Współczesne dane etnograficzne dowodzą, że myśliwi i zbieracze w jakiś sposób dbają o swoje zasoby. Na przykład starają się nie zabijać brzemiennych samic, albo zakopują zapasy nasion. Dane archeologiczne świadczą o tym, że przed pojawieniem się prawdziwego rolnictwa żęto sierpami dzikie rośli­ny. Udomowienie zwierząt dokonywało się czasem niezależnie od opa­nowania uprawy roślin.

Szczątki pozostałe po ludziach zwanych Natufijczykami, którzy żyli około 10 000 lat temu na terenach obecnej Jordanii i Izraela, wykazują przejście od myślistwa do rolnictwa. Ludzie ci mieszkali w schronach skalnych, żywili się głównie rybami i mięsem gazeli, ale używali także krzemiennych sierpów, po których widać, że służyły do żęcia trawy, a może dzikiej pszenicy płaskurki. Możliwe też, że kopali ziemię ostrymi narzędziami i uprawiali pszenicę oraz jęczmień (żyto, owies i ryż nauczo­no się uprawiać dopiero znacznie później).

Kultury Natufi i Maglemose były pod wieloma względami podobne; z takich właśnie kultur wykształciły się pierwsze osiedla rolnicze. Na podstawie materiałów wykopaliskowych można stwierdzić, że tylko 5% zjadanego mięsa pochodziło od dzikich zwierząt; reszta pochodziła od owiec i kóz. Uprawiano jęczmień, pszenicę płaskurkę i groch; przy żni­wach posługiwano się krzemiennymi mikrolitami. Robiono już maty, natomiast z początku nie było ceramiki; pojawia się ona dopiero w młod­szych warstwach. Stopniowo z tych pierwocin rolnictwa wykształciła się pełna kultura neolityczna z charakterystycznymi dla niej polerowanymi toporkami kamiennymi i ceramiką. W Catal Hiiyiik w Anatolii znajduje się osada wczesnoneolityczna (sprzed 8000 lat); był to duży zespół ciasno obok siebie zbudowanych domostw bez drzwi, zapewne z wejściami przez otwór w dachu.

Ludzie z epoki neolitu umieli wytapiać miedź i ołów; używali tych metali na paciorki i ozdoby, ale nie jako materiału do wyrobu narzędzi. Wykonywali płaskorzeźby i malowali obrazy, czasem jako ozdoby nie­wielkich świątyń. Pierwsze wielkie świątynie wybudowali ludzie z Ubaid w dolinie Eufratu. W dolinach tej rzeki oraz Tygrysu 6500 lat temu powstała pierwsza kultura w pełni miejska, zwana sumeryjską. Meta­lurgię zapoczątkowała ograniczona produkcja miedzianych siekier i srebr­nych naczyń; dodanie cyny do miedzi pozwoliło na powstanie całej tech­nologii wytwarzania narzędzi i broni w epoce brązu (od 3000 p.n.e.). Sumeryjczycy wynaleźli pierwsze pismo piktograficzne i pojazd na ko­łach. Mniej więcej w tym samym czasie w wielkich dolinach rzek po­wstały zaczątki nowoczesnej organizacji społecznej, m. in. państwa-miasta rządzone przez królów i posiadające armie. Często toczyły one wojny pomiędzy sobą oraz przeciw bandom pasterskich górali zwabionym bo­gactwem miast. Około 4000 lat temu duże obszary południowo-zachodniej Azji zostały zjednoczone pod rządami pierwszej dynastii babilońskiej.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.