Ośrodki mowy

Pewnych danych o obszarach mózgu związanych z mową dostarczają ba­dania defektów (afazji) będących skutkami uszkodzeń. Niestety uszkodze­nia rzadko ograniczają się do małych obszarów i rzadko też można stwier­dzić anatomicznie, co dokładnie zostało zniszczone. Ponadto nierealistycz­ne są próby dzielenia procesu porozumiewania się na podstawie mowy lub pisma na oddzielne czynności o odrębnych lokalizacjach. W wyko­nywaniu każdej czynności bierze udział wiele części mózgu i odwrotnie, każda część mózgu wywiera wpływ na wiele czynności. Mimo to panuje zgoda, że po uszkodzeniu obszaru w mniejszym zwoju czołowym po lewej stronie chorzy mają trudności z wytwarza­niem dźwięków mowy (afazja motoryczna). Jeśli nawet potrafią artyku­łować pojedyncze dźwięki, to nie umieją łączyć ich odpowiednio w sło­wa. Cierpią na ?zakłócenie seryjnej organizacji fonemicznego procesu artykulacji” (Luria, 1966). Tacy pacjenci mogą mieć także trudności z pisaniem, ale nadal całkiem dobrze rozumieją mowę innych.

Oprócz tego przy uszkodzeniach miejsc położonych bardziej ku tyło­wi trudności dotyczą głównie słyszenia lub rozumienia mowy (afazja sensoryczna lub semantyczna). Wyższy zakręt skroniowy zawiera pierwotną korę słuchową; zrozumiałe więc, że uszkodzenia (lezje) w tym obszarze wpływają na rozpoznawanie dźwięków i wobec tego także na ich wytwarzanie przez chorego. Jednak Penfield i Roberts (1959) wykryli położone jeszcze dalej ku tyłowi znaczne pole, które także bierze udział w procesach mowy. Podczas pobudzania elek­trycznego dowolnych miejsc mózgu w obrębie przednich i tylnych ob­szarów (pól), zaznaczonych na rysunku jako ośrodki mowy, u chorych pojawiały się zaburzenia w mówieniu. Obszar położony dalej ku tyłowi obejmuje wspomniane już ?pole asocjacji pól asocjacji”. Trudno ten obszar zidentyfikować anatomicznie. Obszar za wyższym zakrętem skro­niowym bywa czasem nazywany zakrętem kątowym i ma być szcze­gólnie rozwinięty u człowieka (Geschwind i Levitsky, 1968). Nazywano go także ?obszarem mowy ideacyjnej” albo po prostu ?magazynem słów”. Ponieważ znajduje się on pomiędzy polami zmysłów, przeto może mieć decydujący wpływ na rozpoznawanie stopnia ważności obiektów i mó­wienia o nich. Badania efektów rozmaitych obrażeń (lezji) dopiero za­czynają dawać pewne wskazówki na temat różnych faz tych procesów. Musimy dowiedzieć się o wiele więcej o mechanizmach nerwowych wy­stępujących przy wytwarzaniu owych sekwencji działań mięśniowych o złożonych wzorcach, które są nieodłączne od mowy.

Niestety kopalne czerepy czaszek nie wykazują, kiedy te obszary zwią­zane z mową osiągnęły swoją obecną postać. Można jednak przyjąć, że działo się to w okresie najszybszej ekspansji mózgu, gdzieś pomiędzy stadium australopiteka, u którego objętość mózgu wynosiła około 550 cm3, sprzed około dwóch do pół miliona lat, a pojawieniem się przed 40 000 lat Homo sapiens sapiens o objętości mózgu około 1400 cm3. Homo erectus znajduje się prawie dokładnie w połowie zarówno pod względem czasu, jak i objętości mózgu.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.