Przyczyny działania

Co sprawia, że działamy w określony sposób? Pomoc w uzyskaniu odpo­wiedzi na to pytanie jest, być może, największą nadzieją, jaką wiążemy z biologią człowieka, ale rozpoczynanie rozważań w taki sposób jest oczy­wiście uproszczeniem tak drastycznym, że prawie śmiesznym. Ludzie działają w sposób nieskończenie zróżnicowany i powody ich działań są równie zróżnicowane. Byłoby więc absurdem próbować sporządzić coś w rodzaju katalogu przyczyn ludzkich działań. Możemy jedynie poszuki­wać pewnych zasad, które okażą się użyteczne, by mówić z sensem o trudnych problemach ześrodkowujących się wokół pojęć wyboru i de­cyzji działania.

Wielu ludzi zapytanych ?dlaczego to zrobiłeś?” będzie uważało, że odpowiedź ?ponieważ tak chciałem” jest odpowiedzią wystarczającą. Czy możemy ją z pożytkiem uzupełnić? Jak zwykle, gdy chodzi o przy­czyny, istnieje szeroki wachlarz wyjaśnień ? od wskazujących na przy­czynę ?działającą” lub przybliżoną do obejmujących przyczyny ostatecz­ne, jeżeli mamy w tej mierze jakieś informacje. Stanowisko nasze pole­ga tu na uznaniu, że ludzie działają tak, jak działają ze względu na wła­ściwości swoich układów homeostazy czy samosterowania. Każdy z nas jest wyposażony w pewne zdolności umożliwiające wykrywanie zmian w otaczającym środowisku i podejmowanie takich działań korygujących, jakich stosowanie wskazują jego receptory wewnętrzne sygnalizujące ?potrzeby”. Najbardziej zatem bezpośrednimi, bliskimi przyczynami na­szego działania są zmieniające się warunki w naszym otoczeniu. Jeżeli pokarm znajduje się w zasięgu dziecka, sięgnie ono po niego, gdy jest głodne, lub odepchnie, gdy jest syte.

Oczywiście reakcje są także zależne od przyczyn bardziej odległych, od wydarzeń, które zaszły w przeszłości czasem bliskiej, a czasem bardzo odległej. Każdy organizm otrzymuje wskutek dziedziczenia i dzięki do­świadczeniu pewną organizację stanowiącą źródło informacji o sposobach zachowania, które prawdopodobnie mogą uchronić go przed zniszczeniem przez otoczenie. Są to bardziej odległe przyczyny naszego zachowania, obejmujące geny przekazywane nam przez rodziców oraz zbierane w cią­gu całego naszego życia osobniczego zapisy w systemie pamięciowym na­szego mózgu.

Jeszcze bardziej odległymi przyczynami są długie łańcuchy selekcji, których wytworem jest nasza ewolucja od organizmów najwcześniejszych po dzień dzisiejszy. Selekcja ta musiała być zależna od warunków domi­nujących w różnych jej fazach i w tym sensie możemy powiedzieć, że nasze obecne działanie uwarunkowane jest przez minioną historię Ziemi. Możemy dokonywać pewnych badań dotyczących tych uwarunkowań, a także przyczyn jeszcze dalszych; badać, jak rosła zdolność do trwałe­go samozachowania się, jak ewoluowała ona aż do stanu, w którym znaj­dujemy się obecnie. Nie możemy odpowiedzieć na pytanie, czy ?przyczyną ostateczną” jest budowa wszechświata, która wytworzyła sytuację na Ziemi prowadzącą do powstania życia. Tym niemniej istnieje niewątpliwy postęp w wielu dziedzinach ba­dań dotyczących przeszłości, a więc i przyczyn.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.